Το Ηχομυθιστόρημα του Βάλτου

FullSizeRender (10)Οι περισσότεροι, αν όχι όλοι, εξ’ ημών μάθαμε για τον μακεδονικό αγώνα και τον Σαράντο Αγαπηνό, γνωστό και ως Καπετάν Άγρα, από την πένα της Πηνελόπης Δέλτα. Στα πολυσέλιδα Μυστικά του Βάλτου, η αλεξανδρινή συγγραφέας αφηγείται την πορεία του Άγρα, από την απόβαση στην ακτή του Θερμαϊκού, την άφιξη στη λίμνη των Γιαννιτσών, μέχρι το δραματικό του τέλος στην περιοχή της Έδεσσας. Την πορεία του σεμνού Μακεδονομάχου αφηγείται στο βιβλίο του και ο Πάνος Θεοδωρίδης. Μόνο που το Ηχομυθιστόρημα του Καπετάν Άγρα (Κέδρος, 1994) είναι σύντομο, πολυσύνθετο και μεταμοντέρνο.

panos_theodoridhsΓραμμένο ανάμεσα στο 1987 και 1988, το Ηχομυθιστόρημα του Καπετάν Άγρα αποτέλεσε το κείμενο για την εκπομπή του Πάνου Θεοδωρίδη στο Ραδιοφωνικό Σταθμό Μακεδονίας. Ο Θεοδωρίδης δεν ήταν μόνος στο εγχείρημά του αυτό: Η μουσική της εκπομπής έφερε την υπογραφή του εξαιρετικού Κώστα Βόμβολου, ενώ η Ρούλα Μανισάνου τραγουδούσε και η Δέσποινα Πανταζή είχε αναλάβει τη ραδιοσκηνοθεσία.

Λίγα χρόνια πριν το μακεδονικό ζήτημα έλθει στο επίκεντρο του πολιτικού διαλόγου της χώρας, ο πολυπράγμων Θεσσαλονικιός Πάνος Θεοδωρίδης συνέγραψε ένα μυθιστόρημα για τον προδομένο Καπετάν Άγρα, το οποίο έντυσε, τόσο στην εκπομπή όσο και στο βιβλίο, με πλήθος μελωδιών: η τζαζ εναλλάσσεται με σλαβόφωνα μοιρολόγια, το δημοτικό τραγούδι με αμερικανικές μπαλάντες, καθώς ο Σαράντος Αγαπηνός σιγοτραγουδά συχνά μία ζακυνθινή καντάδα:

Λαλούν τ’ αηδόνια και πλαντάζω, ανθούν τα ρόδα και μεθώ, το φεγγαράκι κουβεντιάζω και μου `ρχεται να τρελαθώ.

Ο Πάνος Θεοδωρίδης δεν σταματά εκεί: Στο σύντομο λογοτεχνικό ηρώο που υψώνει για τον Άγρα, εφευρίσκει φανταστικούς διαλόγους μεταξύ του νεαρού Μακεδονομάχου και της Πηνελόπης Δέλτα, συνομιλεί ο ίδιος με την Ιστορία, πλαισιώνει το σκληρό αγώνα με μικρές ανθρώπινες, συχνά ερωτικές στιγμές, και, ενίοτε προβαίνει σε άκρως μεταμοντέρνες παραβάσεις:

Ο αναγνώστης, πιστεύω, έχει εξαιρετικά ένοχη συνείδηση. Προσδοκά από τον συγγραφέα να περιγράψει, δηλαδή να πράξει, πράγματα που αυτός μέσα στην ησυχία του μυαλού του αδυνατεί ή φοβάται να εκτελέσει. (…) Το πρώτο πράγμα λοιπόν που σκέφτεται ένας συγγραφέας (που είναι εδώ που τα λέμε συνήθως ένα σεμνότατο άτομο) είναι να σηκώσει έναν φράστη αυτολογοκριστίας γ΄υρω από το έργο επί παραγγελία, ακριβώς διότι η σχέση του με τον αναγνώστη είναι σχέση ένοχη.

Από τα πιο μαγευτικά στοιχεία του Ηχομυθιστορήματος είναι η ένταξη της μακεδονικής πορείας του Άγρα στον παγκόσμιο ιστορικό χάρτη: Από το Ηχομυθιστόρημα του Θεοδωρίδη παρελαύνουν ένας Λάπωνας φοιτητής στη Ουψάλα, νεαρές τεθλιμμένες Αυστριακές, παριζιάνες θυρωροί, Αμερικανοί δημοσιογράφοι. Επιδιώκοντας να δείξει πως η Ιστορία συνεχίζεται, πως κάθε γεγονός είναι μέρος ενός τεράστιου, αλλοπρόσαλλου ψηφιδωτού, ο Πάνος Θεοδωρίδης παραδίδει, με λίγες αλλά καίριες πινελιές, μερικά από τα ενυπωσιακότερα γεγονότα των ογδόντα ετών που μεσολάβησαν από το θάνατο του Άγρα το 1907 μέχρι τη ραδιοφωνική του εκπομπή:

1913 και το ρούμι της κεντρικής Αμερικής γίνεται μόδα στα καθώς πρέπει μαγαζιά της Νέας Υόρκης (…)

1917 και στη Ρωσία διασπάται το άτομο.

Δεν έχω ιδέα τι συνέβη στα 1920.

1945. ‘Οπου αποδεικνύεται πως ο πόλεμος δεν είναι πλέον χειροτεχνία.

Είναι κρίμα που οι ραδιοφωνικές εκπομπές δεν σώζονται, καθώς, όπως εξηγεί ο συγγραφέας στον πρόλογο «οι τελικές μαγνητοταινίες πήγαν στα αναλώσιμα για λόγους οικονομίας». Θα ήθελα πολύ να ακούσω τη μουσική του Βόμβολου που έντυσε τις τόσο παράξενες και ωραίες λέξεις του Θεοδωρίδη. Κι αν τα Μυστικά του Βάλτου κάποτε με κούρασαν, το Ηχομυθιστόρημα του Καπετάν Άγρα με κίνησε ένα πρωτόγνωρο ενδιαφέρον για το μακεδονικό αγώνα.

Μαζί με την Κεφαλή του Νίκου Μπακόλα, το πραγματικά εντυπωσιακό Ηχομυθιστόρημα του Καπετάν Άγρα ήταν δώρο ενός πολύ ξεχωριστού φίλου από τη Θεσσαλονίκη, αγορασμένο από το βιβλιοπωλείο του Ραγιά.

Σε ευχαριστώ, και, όπως υποσχέθηκα, επιφυλάσσομαι να διαβάσω και το τρίτο βιβλίο εκείνου του μεγάλου σου δώρου.

 

 

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s