Americanah: ένα αριστούργημα – και τα στερεότυπά μου

51L3ktA41ZL._SY344_BO1,204,203,200_Είναι σπάνιο, αλλά συμβαίνει: Κάποια βιβλία έρχονται στη ζωή σου τυχαία και σε υποχρεώνουν να επαναπροσδιορίσεις όσα στερεότυπα έχτιζες για χρόνια ευλαβικά στο μυαλό σου.

Μπορώ να σκεφτώ τουλάχιστον τρία από αυτά μέσα σε λίγα μόνο λεπτά:

  1. Δεν με ενδιαφέρει η Αφρική πολιτισμικά. Με εξαίρεση τη Νότιο Αφρική και τον J.M. Coetzee, δεν διαβάζω τη λογοτεχνία της, δεν ακούω τη μουσική της, το φαγητό της μου είναι παντελώς άγνωστο, και ουδέποτε πεθύμησα ένα ταξίδι εκεί.
  2. Εάν δεν πρόκειται για τη μητρική σου γλώσσα, είναι δύσκολο να γράψεις λογοτεχνία και θα υποπέσεις σε ατοπήματα.
  3. Αυτό που λέγεται «γυναικεία λογοτεχνία» είναι κάτι που σφύζει από απωθημένα, θυμό, και, μία διάχυτη συναισθηματικότητα, η οποία ενίοτε εκφράζεται μέσω σκοπίμως ακατανόητων παραβολών ή/και παρομοιώσεων.

FullSizeRenderΔεν θυμάμαι πώς ακριβώς βρέθηκα να διαβάζω το Americanah της 37χρονης Νιγηριανής Chimamanda Ngozi Adichie. Σε ένα ταξίδι με τη δουλειά στην Ελβετία το καλοκαίρι τράβηξα μία φωτογραφία μίας όμορφης κοπέλας που έπινε ένα απεριτίφ σε κάποια πλατεία της Γενεύης, ενώ μπροστά της είχε ένα μεγάλο βιβλίο. Ένας φίλος που ήταν μαζί μου εκείνη τη στιγμή μου είπε «Την είδες; Διαβάζει το Americanah!». Διέκρινα στα λόγια του ένα ίχνος ενθουσιασμού, και, καθώς τον εκτιμώ πολύ, θυμάμαι ότι σκέφτηκα πως το βιβλίο ίσως θα είχε όντως ενδιαφέρον.

Βέβαια, ψάχνοντας τα περί του εν λόγω αναγνώσματος, δεν αργεί κανείς να ανακαλύψει πως το Americanah είναι ένα από τα πιο πολυσυζητημένα έργα της περασμένης χρονιάς, ότι οι New York Times το κατέταξαν πρώτο ανάμεσα στα πέντε καλύτερα βιβλία του 2013, ότι η Adichie βραβεύτηκε με το National Book Critic Circle Award, «κλέβοντάς» το μέσα από τα χέρια της πολυαναμενόμενης Donna Tartt, και ότι η Αφρικανή συγγραφέας αποτελεί πολυσυζητημένο και δημοφιλέστατο πρόσωπο τόσο στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού όσο και στη Μεγάλη Βρετανία, όπου οι ομιλίες της περί αφρικανικής αλλά και γυναικείας ταυτότητας γίνονται ανάρπαστες.

Η υπόθεση του βιβλίου είναι απλή: Με τίτλο ο οποίος αναφέρεται στις Νιγηριανές κοπέλες οι οποίες άφησαν την πατρίδα τους για να σπουδάσουν ή να εργαστούν στη Δύση, το Americanah παρακολουθεί τη ζωή της Ifemelu, μίας νεαρής γυναίκας από το Λάγος, η οποία αναζητά ένα καλύτερο μέλλον στα μεγαλύτερα πανεπιστήμια των Ηνωμένων Πολιτειών, και καταφέρνει να χτίσει μία αξιοζήλευτη καριέρα εκεί προτού αποφασίσει, εν μία νυκτί, να επιστρέψει για πάντα στη Νιγηρία. Με όχημα της ζωή και τις σκέψεις της Ifemelu τα ταραγμένα χρόνια της δεκαετίας του 1980 στη Νιγηρία, αλλά και την ελπιδοφόρα εποχή της εκλογής του Obama στην Προεδρία των ΗΠΑ, η Adichie σχολιάζει σχεδόν ο,τιδήποτε μπορεί να αφορά μία νεαρή Νιγηριανή στην Αμερική, από το πιο ασήμαντο όπως τις διαφορές της με τα δυτικά πρότυπα ομορφιάς – ατίθασα σγουρά μαλλιά και καμπύλες – μέχρι τα πλέον θεμελιώδη, όπως

το ρατσισμό της νέας εποχής:

φωτογραφία 1

τις σχέσεις μεταξύ λευκών και μη στις σημερινές δυτικές κοινωνίες:

φωτογραφία 2

τις προκαταλήψεις των σύγχρονων Αμερικανών συγγραφέων:

φωτογραφία 4την οδυνηρά επιφανειακή σχέση της Δύσης με τις χώρες που εκείνη αποκαλεί «Τρίτο Κόσμο»:

φωτογραφία.PNG… αλλά και την λανθασμένη πρόσληψη της έννοιας της προόδου από τις περήφανες, μακρινές πατρίδες:

φωτογραφία 5

Από την ημέρα που τελείωσα το Americanah, δεν έχω σταματήσει να το διαλαλώ: Η Chimamanda Ngozi Adichie έχει γράψει – στα αγγλικά – ένα βιβλίο αριστουργηματικό, απλό, ακριβές και διαπεραστικό, ένα βιβλίο που δεν επιδιώκει να ηθικολογήσει, να καταλογίσει ευθύνες, να στάξει θυμό ή παράπονο. Η Adichie έγραψε ένα βιβλίο γυναικείο αλλά όχι μελό, αφρικανικό αλλά και παγκόσμιο, για το τι σημαίνει σήμερα να είσαι ξένος παντού, ακόμα και στην ίδια τη γειτονιά που γεννήθηκες ή στα χέρια του άντρα που αγαπάς, για τη μεγάλη περηφάνια και το ταυτόχρονο βαρύ τίμημα να κουβαλάς τους προγόνους σου στο δέρμα του χρώματός σου, για το τι σημαίνει να είσαι μία φιλόδοξη, ευφυής γυναίκα σε έναν απολύτως ανταγωνιστικό κόσμο, όπου ακόμα και μία σωστή ή λάθος κόμμωση αρκεί για να ορίσει καριέρες.

tumblr_mkwcuwosj41rqkjy0o1_500Είναι σαφές πως η Adichie αντλεί έμπνευση και από τη δική της ζωή – η ίδια έχει κάνει ένα εντυπωσιακό πέρασμα από το Yale, το Princeton και το Harvard ενώ ζει μεταξύ ΗΠΑ και Νιγηρίας, ενώ η διαπεραστική της ματιά ανατέμνει τη γυναικεία φύση πέρα και πάνω από καταγωγές, καταβολές και συναισθηματισμούς. Η γραφή της είναι ρεαλιστική – θυμίζει ακόμα και τον λευκό, άντρα συγγραφέα Jonathan Franzen – και απόλυτα ελεγχόμενη.

Πρόκειται για μακράν το καλύτερο, το δυνατότερο βιβλίο που διάβασα τελευταία.

Υ.Γ.: Όσο για τα στερεότυπά μου, κατάφερα να τα αναθεωρήσω, αλλά δεν ήταν τόσο εύκολο. Αναζητώντας παλαιότερα βιβλία της Adichie εδώ στην Ελλάδα, με θλίψη διαπίστωσα ότι οι Εκδόσεις Ψυχογιός κάνουν ό,τι μπορούν για να αποδυναμώσουν αυτή την εικόνα της νέας, δυναμικής γυναικείας λογοτεχνίας:

4ff44652-b365-4c1a-9ad1-6e6819023802_1 ef6f2def-cfd7-4282-9da2-7825f4368b20_1

Ελπίζω την Americanah να τη λυπηθούν.

8 thoughts on “Americanah: ένα αριστούργημα – και τα στερεότυπά μου

  1. Εγώ ανακάλυψα το βιβλίο από το Blog σου. Χαίρομαι πολύ και σε ευχαριστώ πολύ. Νιώθω σαν να άνοιξε ένας ολόκληρος, καινούργιος κόσμος για εμένα. Σαν να ανακάλυψα μία φωνή που με οδηγεί σε νέα πεδία ζωής. Η Adichie είναι καταπληκτική. Έξυπνη, ειλικρινής, με χιούμορ. Δε φοβάται να ακουμπήσει τα «δύσκολα» θέματα και δε φοβάται να είναι αγαπητική προς τον άνθρωπο. Η γλώσσα του βιβλίου είναι σαν πλήρες γεύμα που σε κάνει να ορέγεσαι το κάθε επόμενο πιάτο και να θες κι άλλο κι άλλο. Χυμώδης, ζωντανή, διεισδυτική. Ένα εξαιρετικό βιβλίο.

      1. Διάβασα και το «Half of a Yellow Sun». Διαφορετικό από το «Americanah», αλλά εξίσου βαθύ, ουσιαστικό και όμορφο. Με έκανε να σκεφτώ πόσο λίγα ξέρω για τους ανθρώπους γύρω μου, για τις ιστορίες τόπων. Με έκανε να σκεφτώ πόσο εύκολα κρίνω/ουμε ανθρώπους και πόσο δύσκολο είναι να πεις ότι κάποιος είναι καλός/κακός ή ότι κάποια πράξη είναι καλή/κακή. Δεν ξέρουμε τόσα πολλά. Η συγχώρεση, η γενναιότητα, η αγάπη πόσο ρόλο μπορούν να παίξουν. Πολλά, πολλά με έκανε να αναρωτηθώ. Ανυπομονώ για το επόμενο βιβλίο της, όποτε το γράψει. (Είναι κρίμα που δεν έχει διαβαστεί στην Ελλάδα.)

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s