Η Διαθήκη του καθενός μας

thumbnail-2

Πρόκειται για ένα μεγαλειώδες λογοτεχνικό κατόρθωμα, από αυτά που, μέσα σε λίγες μόνο σελίδες, καταφέρνουν να σε ταράξουν, να σου θυμίσουν περασμένα σου διαβάσματα, να σε κάνουν να θέλεις να μιλάς παντού για αυτό. Ο λόγος για το The Testament of Mary του 60χρονου Ιρλανδού Colm Tóibín, το οποίο κυκλοφορεί στα ελληνικά από τις Εκδόσεις Ίκαρος στην εξαιρετική μετάφραση της Αθηνάς Δημητριάδου με τίτλο Η Διαθήκη της Μαρίας.

Μέσα σε σχεδόν εκατό σελίδες πρωτοπρόσωπης αφήγησης, η ηλικιωμένη πλέον Μαρία αφηγείται σε δύο ανώνυμους άντρες (ευαγγελιστές;) τα περιστατικά που οδήγησαν στις τελευταίες στιγμές του γιου της, τον οποίο ποτέ δεν αποκαλεί με το όνομά του – αν και το υπόσχεται στην αρχή της μαρτυρίας της – από την ανάσταση του Λαζάρου και το γάμο στην Κανά, μέχρι την εξευτελιστική, σκληρή Σταύρωση στο λόφο του Γολγοθά στην Ιερουσαλήμ. Η Μαρία νοσταλγεί, εξοργίζεται, απογοητεύεται, πασχίζει να ημερέψει τις ενοχές της, ενώ ταυτόχρονα ξαναζεί τις χειρότερες στιγμές μιας μάνας: το βίαιο θάνατο του παιδιού της. Και, εν τέλει, διερωτάται, άξιζε άραγε όλο αυτό;

colm-toibin-the-testament-of-maryΣτο σταυροδρόμι διαφόρων λογοτεχνικών ρευμάτων των τελευταίων δεκαετιών, ο Colm Tóibín επιχειρεί να εισχωρήσει στις σκέψεις μίας εκ των τραγικότερων μορφών της παγκόσμιας ιστορίας, όπως ακριβώς επιχειρεί τα τελευταία χρόνια η Hilary Mantel με την εξαιρετική τριλογία του Thomas Cromwell, ενώ απομακρύνεται αισθητά από το επιτυχημένο κατά τα άλλα λογοτεχνικό πείραμα του Jose Saramago και το Κατά Ιησούν Ευαγγέλιο (εκδ. Καστανιώτη, μετάφραση Αθηνά Ψυλλιά). Μερικά χωρία της Διαθήκης της Μαρίας θυμίζουν έντονα τη συγγραφική ακμή του Milan Kundera, ενώ άλλα αποσπάσματα είναι γεμάτα από αυθεντικό ιρλανδικό λυρισμό:

Because the world is a place of silence, the sky at night when the birds have gone is a vast silent place. No words will make the slightest difference to the sky at night. They will not brighten it or make it less strange. And the day too has its own deep indifference to anything that is said.

testamentWC3Η Διαθήκη της Μαρίας ξεσήκωσε πλήθος αντιδράσεων από Καθολικούς πιστούς, όταν η θεατρική της διασκευή ανέβηκε στο Broadway τον Απρίλιο του 2013, σε σκηνοθεσία της Deborah Warner με την Fiona Shaw να κρατάει τον πρωταγωνιστικό ρόλο. Παρά τις τρεις υποψηφιότητες για τα σημαντικά θεατρικά βραβεία Tony, ο Τύπος διχάστηκε και οι διαμαρτυρίες διαφόρων ενοριών για βλασφημία εξανάγκασαν την παράσταση σε διακοπή ενάμιση μήνα πριν την προβλεπόμενη ημερομηνία, οπότε και μεταφέρθηκε στο Barbican του Λονδίνου.

Colm-Toibin-001Ο Colm Tóibín, πάντως, δεν περίμενε τη Διαθήκη της Μαρίας για να ακούσει ψιθύρους γύρω από το όνομά του. Καθηγητής Δημιουργικής Γραφής στα πανεπιστήμια Columbia και Manchester, έχει υπογράψει πλήθος θεατρικών έργων και δοκιμίων, ενώ προηγούμενα μυθιστορήματά του έχουν προκαλέσει ποικίλες αντιδράσεις – με διασημότερο το The Master (2004), στο οποίο ο Tóibín «τόλμησε» να αναφερθεί στην ομοφυλοφιλία του γίγαντα της αγγλοσαξονικής λογοτεχνίας, Henry James. Πέντε χρόνια αργότερα, ο Tóibín προκάλεσε εκ νέου βρισκόμενος στα δικαστήρια ως μάρτυρας υπεράσπισης του συμπατριώτη του συγγραφέα Desmond Hogan, ο οποίος καταδικάστηκε για τη σεξουαλική παρενόχληση ενός 15χρονου αγοριού. Στη δίκη, ο Colm Tóibín δήλωσε πως ο Hogan ήταν «ένας συγγραφέας τεράστιας δύναμης και σημασίας, ο οποίος ασχολήθηκε με την ανθρώπινη απομόνωση». Ο Τύπος, βεβαίως, ξεσάλωσε.

Μα ποιος είναι τελικά ο κύριος Colm Tóibín, που «τολμά να βεβηλώνει» τη μνήμη της Μαρίας, της μητέρας του Ιησού; Πρόκειται για έναν άνθρωπο που γράφει μέσα σε ένα δωμάτιο-κλουβί, σε απόλυτη ησυχία, σε μία καρέκλα σκληρή κι άβολη που τον πονάει και συνεπώς τον κρατά σε εγρήγορση, ενώ η πρώτη προσπάθεια για κάθε νέο κείμενο γεμίζει τη δεξιά μεριά των σελίδων του, αφήνοντας πάντα χώρο για χειρόγραφες διορθώσεις στην αριστερή.

Διάβασα τη Διαθήκη της Μαρίας ένα απόγευμα Αυγούστου καθώς μία καλοκαιρινή βροχή έκανε την εποχή να μοιάζει πως βιάζεται να φύγει. Και, καθώς οι καμπάνες της εκκλησίας μετρούσαν πένθιμα τις ημέρες πριν την Κοίμηση της Θεοτόκου, σκέφτηκα πως ο Ιρλανδός αυτός συγγραφέας κατάφερε το ακατόρθωτο: Μέσα σε εκατό το πολύ σελίδες ανέδειξε το Ανθρώπινο πάνω από το Θείο, τη Μητέρα πάνω από τη Θεοτόκο, το Προσωπικό ως αναπόσπαστο, ενοχικό μέρος του Συλλογικού. Δεν είναι βλάσφημο το βιβλίο – το βιβλίο αυτό είναι τόσα βιβλία όσα οι αναγνώστες του, είναι γεμάτο τόσες ιστορίες όσες τα μάτια που το κοιτάζουν.

Αν διαβάσετε μόνο ένα βιβλίο φέτος το καλοκαίρι, ας είναι αυτό

 

One thought on “Η Διαθήκη του καθενός μας

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s