Ή πώς γεννιέται η βία και πού μπορεί να οδηγήσει

9780749398989

Η βία δεν κατατάσσεται. Η βία δεν ελέγχεται.

Ο πόλεμος είναι βία. Ένας πατέρας που φεύγει για το μέτωπο και δεν επιστρέφει είναι το θύμα της. Η μητρική αδιαφορία είναι βία. Μία κόρη που δεν έχει δεχτεί ποτέ στοργή είναι το θύμα της. Ένας επιθετικός σύζυγος είναι βία. Μία γυναίκα που τον υπομένει είναι το θύμα της. Η τρομοκρατία είναι βία. Η κοινωνία είναι το θύμα της. Η ασυδοσία του Τύπου είναι βία. Κάποιο πρόσωπο της επικαιρότητας είναι το θύμα της. Η δολοφονία είναι βία. Ο νεκρός είναι το θύμα της.

Μετά από τη φυγή από μία οικογένεια-δέσμιο κι ένα διαζύγιο από έναν άντρα που την καταπίεζε ερωτικά, η 27χρονη οικιακή βοηθός Καταρίνα Μπλουμ παλεύει να ξαναφτιάξει τη ζωή της. Έχει αγοράσει ένα μικρό σπίτι με δάνειο, εργάζεται σκληρά ακόμη και τα σαββατοκύριακα, προσέχει με ποιους σχετίζεται. Η Καταρίνα Μπλουμ είναι, κατά κοινή ομολογία, ενάρετη, άξια, όμορφη και συντηρητική. Ένα βράδυ, σε ένα αποκριάτικο πάρτυ, η Καταρίνα Μπλουμ γνωρίζει τον Λούντβιχ και φεύγει μαζί του. Το επόμενο πρωί, η Καταρίνα βρίσκεται στο μάτι ενός ανηλεούς κυκλώνα: Ο Λούντβιχ είναι καταζητούμενος αναρχικός τρομοκράτης και εκείνη κατηγορούμενη για τη φυγάδευσή του.

Έρμαιο των αστυνομικών δυνάμεων και βορρά στα νύχια του κίτρινου Τύπου, η Καταρίνα Μπλουμ διασύρεται απάνθρωπα σε μία υπόθεση που αποκτά δυσανάλογες διαστάσεις, σε έναν φαύλο κύκλο βίας, βιασμού και παραβίασης. Η αρετή, η τιμή και η αθωότητά της κατακρεμνίζονται ενώ η ίδια παραμένει ένας παγερός στωικός παρατηρητής της τροπής που κάποιοι άλλοι έδωσαν στη ζωή της. Με φόντο τον πανικό για τη δράση της Φράξιας του Κόκκινου Στρατού στην πρώην Δυτική Γερμανία, ο Γερμανός Νομπελίστας Heinrich Böll στήνει ένα γαϊτανάκι βίας, μία σπουδή για την εξέλιξή της και το πού αυτή μπορεί να οδηγήσει (όπως άλλωστε σημειώνει και στον υπότιτλο του βιβλίου), μία παραβολή για τη χαμένη αθωότητα αλλά και μία στυγνότατη κοινωνική κριτική στον ανεξέλεγκτο κίτρινο Τύπο – η εφημερίδα η οποία ξεσκίζει στα εξώφυλλά της την τιμή της Καταρίνα Μπλουμ δεν είναι άλλη από την Bild, το διάσημο δεξιόστροφο ταμπλόιντ έντυπο της Γερμανίας.

Η Χαμένη Τιμή της Καταρίνα Μπλουμ είναι, εκτός των άλλων, ένα εξαιρετικο δείγμα λογοτεχνικής δομής – το τελικό, βίαιο ξέσπασμα της ηρωίδας προοικονομείται από τις πρώτες κιόλας σελίδες, ενώ οι επί μέρους λεπτομέρειες που οδήγησαν εκεί αποκαλύπτονται ανά διαστήματα μαθηματικής σχεδόν ακρίβειας. Ως προς το ύφος, ο Heinrich Böll περιγράφει τα γεγονότα και την κλιμάκωσή τους μέσα από μία κάμερα ρεπόρτερ αλλά και με ιστορικό νυστέρι απαριθμώντας τις πηγές του από την πρώτη παράγραφο. Η λεπτή, δε, λογοτεχνική ειρωνεία του Γερμανού Νομπελίστα είναι απαράμιλλη:

Η επιθυμία μας, σε αυτό το σημείο, δεν είναι μόνο να κυλήσει όσο το δυνατόν λιγότερο αίμα, αλλά και να αναπαρασταθεί το δυνατόν λιγότερη σωματική βία. Αν δεν μπορούμε να το αποφύγουμε εντελώς, τότε θα πρέπει να περιοριστούν στο ελάχιστο προκειμένου να είμαστε συνεπείς προς το ρεπορτάζ μας.*

Κανείς θα μπορούσε να επεκτείνεται επί μακρόν σχετικά με το επίκαιρο του κειμένου του Böll, για τη βία και τις εκφάνσεις της, για όσα βιώνουμε σήμερα, για πρόσφατα περιστατικά που όλοι αναλύσαμε. Η προσωπική μου εντύπωση από την ανάγνωση της Χαμένης Τιμής της Καταρίνα Μπλουμ είναι μία, και πολύ έντονη: Ταράχτηκα. Θα ταρασσόμουν, νομίζω, το ίδιο σε οποιαδήποτε ιστορική συγκυρία διάβαζα το βιβλίο αυτό.

Η Χαμένη Τιμή της Καταρίνα Μπλουμ μεταφέρθηκε στη μεγάλη οθόνη το 1975, ενώ χαίρει πολλών θεατρικών μεταφορών, μία εκ των οποίων παρουσιάζεται αυτές τις ημέρες στο Bios.

Διάβασα το βιβλίο στην αγγλική μετάφραση, την οποία βρήκα καθηλωτική. Γνωρίζω ότι έχει μεταφραστεί και στα ελληνικά από το Χάρη Γιαννόπουλο, και κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Γράμματα αλλά και το Δημοσιογραφικό Οργανισμό Λαμπράκη.

*Η φράση αυτή είναι ελεύθερη απόδοση της αγγλικής μετάφρασης του βιβλίου από τη Leila Vennewitz γα τον εκδοτικό οίκο Vintage, αντίτυπο του οποίου διάβασα κι εγώ.

die_verlorene_ehre_der_katharina_blum

One thought on “Ή πώς γεννιέται η βία και πού μπορεί να οδηγήσει

  1. Πολύ ωραίο κείμενο και υπέροχο βιβλίο! Η φράση που αναφέρεις στον αστερίσκο του τέλους είναι ο υπότιτλος και του γερμανικού πρωτοτύπου: Die verlorene Ehre der Katharina Blum oder Wie Gewalt entstehen und wohin sie führen kann.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s