H Ανάγνωση ως Κατασκοπεία

Ο τρόπος με τον οποίο υπομειδιά ο Ian McEwan στη φωτογραφία του οπισθόφυλλου του Sweet Tooth δεν αφήνει πολλά περιθώρια στην ερμηνεία του βιβλίου: Παρά την ελαφρότητα στο σχεδιασμό του εξωφύλλου (μία νεαρή ξανθιά γυναίκα με κόκκινο μίνι φόρεμα παρακολουθείται από έναν μυστηριώδη άντρα), αυτό που κρατάμε στα χέρια μας δεν είναι μία απλή κατασκοπική ιστορία.

Στις αρχές τις δεκαετίας του 1970, η Serena Frome, κόρη Αγγλικανού εφημέριου, αποφοιτά από το Πανεπιστήμιο του Cambridge με έναν μέτριο βαθμό στα Μαθηματικά και παρασύρεται σε ένα θυελλώδες ειδύλλιο με τον κατά πολύ μεγαλύτερό της Toni Canning, Καθηγητή Ιστορίας στο Cambridge και πρώην πράκτορα της MI5, ο οποίος την προορίζει για την ίδια Υπηρεσία. Όταν η Serena προσλαμβάνεται στη Βρετανική Υπηρεσία Κατασκοπείας, αναλαμβάνει την αποστολή με την κωδική ονομασία Sweet Tooth, η οποία δεν είναι άλλο από την προώθηση του έργου ενός Tom Haley, νεαρού συγγραφέα και πολέμιου του Κομμουνισμού.

Το περιτύλιγμα του Sweet Tooth, μία ιστορία κατασκοπείας, έρωτα και προδοσίας, οδήγησε τους Βρετανούς κριτικούς λογοτεχνίας όπως την Catherine Taylor του Telegraph  να δουν το εγχείρημα του McEwan ως φόρο τιμής στο μάστορα του είδους, John le Carré, ενώ η εσωτερική πολιτική σκηνή της Βρετανίας στα 1970 με τις πορείες, τις απεργίες, την ενεργειακή κρίση και τους αγώνες των συνδικάτων τούς θύμισαν τον Jonathan Coe. Παρά ταύτα, και όπως παρατήρησε ο βιβλιοκριτικός Peter Kemp στους Sunday Times, η οικονομική κρίση της Βρετανίας, η τρομοκρατία του IRA, το Βιετνάμ και η εβδομάδα των τριών ημερών δεν είναι παρά συστατικά στοιχεία της ατμόσφαιρας του βιβλίου: Ο McEwan τα χρησιμοποιεί ευφυώς προκειμένου να στήσει το σκηνικό γύρω από το θέμα που τον ενδιαφέρει πραγματικά.

Δεν είναι η πρώτη φορά που ο Ian McEwan επιλέγει ως ηρωίδα μία νεαρή γυναίκα και χρησιμοποιεί τη φωνή της για να αφηγηθεί την ιστορία του: Η πρωτοπρόσωπη, όμως, αφήγηση της Serena ελάχιστα θυμίζει την κλασική πια Briony του Atonement. Η Serena είναι ελαφρόμυαλη, ανασφαλής, της αρέσει το σεξ και το διάβασμα, παλεύει να επιβληθεί σε έναν κόσμο που έχει πλέον αρχίσει να αντιλαμβάνεται το φεμινισμό («Ο Πολιτισμός απειλείται από πυρηνικό πόλεμο κι εγώ κάθομαι και σκέφτομαι έναν ξένο που χάιδεψε την παλάμη μου με τον αντίχειρά του. Τερατώδης σολιψισμός.»). Η αφήγησή της – και γραφή του 64χρονου McEwan – είναι γεμάτη θαυμαστικά και, ενίοτε, αποσιωπητικά: Μπροστά στα μάτια του αναγνώστη, ακόμη και μέσα από τη στίξη, ξεδιπλώνονται αυτούσιες οι σκέψεις και η ματιά μιας 23χρονης γυναίκας.

Με τη φωνή, λοιπόν, της ξανθιάς καλλίγραμμης Serena και με φόντο την εκρηκτική εκείνη περίοδο, ο McEwan σχολιάζει μία ολόκληρη γενιά συγγραφέων σε ένα ιδιότυπο παιχνίδι με τον αναγνώστη του: Η Serena δεν απολαμβάνει ιδιαίτερα τη γραφή του Barth και του Borges, και δεν εκτιμά τον Pynchon και τον Cortázar oι οποίοι «διείσδυσαν στις δικές τους σελίδες ως μέρος των χαρακτήρων, αποφασισμένοι να υπενθυμίσουν στον καημένο τον αναγνώστη ότι όλοι οι χαρακτήρες, ακόμη και οι ίδιοι, ήταν ξεκάθαρα επινοήματα και ότι η διαφορά μεταξύ πραγματικότητας και μυθοπλασίας είναι ελάχιστη. ‘Η, αντίθετα, ότι η ζωή είναι έτσι κι αλλιώς μυθοπλασία. Μόνο οι συγγραφείς, σκέφτηκα, τείνουν να συγχέουν αυτά τα δύο

Όμως ο McEwan δεν στέκεται μόνο στους συγγραφείς της γενιάς του (το βιβλίο είναι αφιερωμένο στον Christopher Hitchens που πέθανε τον περασμένο Δεκέμβριο), εντάσσοντας στην αφήγησή του τον Kingsley και τον Martin Amis, και τον J.G. Ballard. O Tom Haley, ο νεαρός συγγραφέας και αντικείμενο της αποστολής της Serena, δεν είναι παρά το alter ego του ίδιου του συγγραφέα: O Tom φοίτησε στο πανεπιστήμιο του Sussex  και ξεκίνησε την καριέρα του γράφοντας τολμηρά διηγήματα – Εμείς οι αναγνώστες μαθαίνουμε για τις υποθέσεις τους μέσα από το αναγνωστικό φίλτρο της αφηγήτριας Serena. Το διήγημα για τον άντρα που ερωτεύεται μία κούκλα βιτρίνας, για παράδειγμα, είναι ευθεία αναφορά στη δεύτερη συλλογή διηγημάτων του McEwan, In Between the Sheets (1997) – και κάτι ακόμα: Ο McEwan δε διστάζει να εισφέρει πραγματικούς χαρακτήρες στη μυθοπλασία του. Ο ποιητής και εκδότης Ian Hamilton, ο οποίος εκδίδει διηγήματα του ήρωα Tom, είναι εκείνος που είχε εκδώσει διηγήματα του ίδιου του McEwan στο New Review, ενώ ρόλο στη μυθοπλασία έχει και ο Tom Maschler, πραγματικός εκδότης του McEwan στον οίκο Cape.

Το διακύβευμα, όμως, του Ian McEwan, στο βιβλίο αυτό δεν είναι η συγγραφή ενός κατασκοπικού θρίλλερ, μίας ιστορίας έρωτα και προδοσίας ή ο σχολιασμός μίας γενιάς και μίας ταραχώδους εποχής. Το Sweet Tooth δεν είναι παρά ένα παιχνίδι ταυτότητας, ένα κρυφτό ανάμεσα στον αναγνώστη και το συγγραφέα – ποιος κατασκοπεύει ποιον; Ο αναγνώστης το μυαλό του συγγραφέα ή μήπως το αντίθετο; Ποιος εισέρχεται στον κόσμο του άλλου; Είναι ο αναγνώστης αυτός που εισβάλλει στο μύθο του συγγραφέα ή μήπως ο συγγραφέας είναι εκείνος που εισχωρεί στην  πραγματικότητα του αναγνώστη του και την μετατρέπει σε μυθοπλασία;

Το εξαιρετικό (αν ήμουν η Serena θα είχα βάλει εδώ τρία θαυμαστικά) Sweet Tooth είναι ένα δείγμα μετα-γραφής και αναξιόπιστης αφήγησης, είναι ανατρεπτικό (άλλωστε τα twists ήταν πάντα το αγαπημένο στοιχείο του McEwan) – το τελευταίο, δε, κεφάλαιο είναι ό,τι απολαυστικότερο έχει πέσει στα χέρια μου εδώ και καιρό.

Αυτό είναι ένα βιβλίο για όσους αγαπούν την ανατροπή, όσους συναρπάζει η βρετανική λογοτεχνία, όσους απασχολεί το θέμα ιστορίας και μυθοπλασίας, αλλά και όσους ερωτεύτηκαν ποτέ έναν συγγραφέα κι αναρωτήθηκαν εάν και πώς θα βρουν ποτέ θέση σε κάποιες από τις σελίδες του.

6 thoughts on “H Ανάγνωση ως Κατασκοπεία

  1. thanks! ελπίζω πάντως να το πάρει κάποιος οίκος γιατί με την κρίση που υπάρχει πολύ φοβάμαι ότι πολλά εξαιρετικά βιβλία περνούν και ..χάνονται αμετάφραστα!

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s