«Γιατί τελικά η γλώσσα τι είναι; Μια σκλαβιά είναι.»

Ένας ακατάπαυστος γυναικείος μονόλογος – απέλπιδη προσπάθεια αποδοχής της φθοράς και της απώλειας. Μία χειμαρρώδης αφήγηση με σκοπό την επιβεβαίωση της ύπαρξης στο πέρασμα του χρόνου.

Γραμμένο το 1984, το Μπλε Βαθύ, Σχεδόν Μαύρο, και με κεντρικό πρόσωπο μία μεσόκοπη γυναίκα η οποία μονολογεί, ανασύροντας άτακτα τις μνήμες της, ο πεζογράφος και ακαδημαϊκός Θανάσης Βαλτινός εξερευνά το τέλμα του παρόντος και το ανερμάτιστο, εξωραϊσμένο παρελθόν.

Μέσω ενός πικρού παραληρηματικού μονολόγου, ο αποδέκτης του οποίου παραμένει άφαντος ως το τέλος, ο Βαλτινός καταβυθίζεται στη γυναικεία ψυχολογία, εξερευνά την παραίτηση από κάθε μέλλον, και αμφισβητεί εμμέσως πλην όμως σαφώς την αξιοπιστία της κάθε μίας λέξης. Φάσκοντας κι αντιφάσκοντας, η ηρωίδα του Βαλτινού αναζητά το πρόσωπό της ξεδιπλώνοντας το παρελθόν και το παρόν μέσω του πάντοτε παραμορφωτικού φίλτρου της μνήμης.

Γραμμένο μετά τα δύο βιβλία που σημάδεψαν τη σύγχρονη Ελληνική πεζογραφία, την Κάθοδο των Εννιά και το Συναξάρι Ανδρέα Κορδοπάτη, το Μπλε Βαθύ, Σχεδόν Μαύρο, είναι η πρώτη φορά που ο Θανάσης Βαλτινός επιλέγει γυναικεία φωνή για να σχολιάσει το παναθρώπινο βίωμα της φθοράς, τις έσωθεν συγκρούσεις και τις τρικλοποδιές της μνήμης («Τώρα θα πέσω σε μια μακριά σιωπή… Με το ταβόρ βέβαια δεν ξεχνάς, απλώς πέφτεις σε έναν κάπως μονοκόμματο ύπνο. Σαν να σου παραμερίζει προσωρινά τη μνήμη. Αλλά η μνήμη δεν παραμερίζεται. Η μνήμη είναι»).

Το Μπλε Βαθύ, Σχεδόν Μαύρο αποτελεί, πέραν των άλλων, μία λεπτή άσκηση προσομοίωσης φυσικής γλώσσας. Με έντονα τα δάνεια από την προφορικότητα της δεκαετίας του 1980 αλλά όχι μόνο («Σήμερα θα σου γίνει αυτό, θα συναντήσεις τον τάδε, θα σου ερθούνε λεπτά»). Η αφήγηση του Βαλτινού, αργή στην αρχή, εσκεμμένα διστακτική, τρέχει μετά τις πρώτες είκοσι σελίδες. Βρίσκει το ρυθμό της, ακριβώς όπως ο προφορικός λόγος.

Ο Θανάσης Βαλτινός ανασυστήνει τα περασμένα μεγαλεία μιας ζωής χαμένης με πλάγιες αναφορές στο κλασικό δράμα, αλλά και άλλες, πιο άμεσες αναφορές στη γαλλική μουσική («De la chaise au fauteuil et du fauteuil au lit», τραγουδά προς το τέλος η ηρωίδα) αλλά και στον πολύ ιδιαίτερο Αμερικανό ποιητή Russell Edson, συνομήλικου του ίδιου του συγγραφέα: Η ηρωίδα θυμάται το αλληγορικό ποίημα The Wounded Breakfast – ένα γιγάντιο παπούτσι μίας γριάς γυναίκας καταστρέφει το πρωινό του ήρωα («The man turns to his breakfast again, but sees it’s been wounded, the yolk of one of his eggs is bleeding’).

Με το Μπλε Βαθύ, Σχεδόν Μαύρο, ο Θανάσης Βαλτινός, ένας από του μεγαλύτερους εν ζωή Έλληνες συγγραφείς, σεναριογράφος ταινιών του Θόδωρου Αγγελόπουλου, ακαδημαϊκός, μέλος της Ευρωπαϊκής Ακαδημίας Επιστημών και Τεχνών, και της Εταιρείας Συγγραφέων, της οποίας υπήρξε πρόεδρος επί σειρά ετών, έγραψε ένα βιβλίο-σπουδή στη μνήμη και τη γλώσσα, ένα βιβλίο που μεταφέρθηκε στη θεατρική σκηνή και που, παρά το πέρασμα του χρόνου δεν έχασε την αμεσότητα και τη βαθιά του αλήθεια:

Γιατί τελικά η γλώσσα τι είναι; Μια σκλαβιά είναι και δεν σε λυτρώνει, ό,τι και να λένε, και τυραννιέσαι απλώς. Σαν τη θάλασσα που την έχουν κάνει και σύμβολο. Χτυπιέται που είναι κλεισμένη στις κοίτες της, και δεν μπορεί να τις ξεπεράσει, γιατί αν τις ξεπεράσει θα πλημμυρίσει τον κόσμο και θα χαθεί. Χτυπιέται και ύστερα αποκάνει και εμείς νομίζουμε ότι αυτό είναι γαλήνη, ενώ είναι η πιο βαθιά απελπισία. Γιατί μόνο μέσα στο σχήμα που της δίνουν οι κοίτες της μπορεί να υπάρχει, πράγμα που είναι επίσης σκλαβιά. Αλλά τώρα πρέπει να φύγω.

Υ.Γ.: Δώρο φίλου, διάβασα το βιβλίο τον Αύγουστο που μας πέρασε. Ήταν για μένα το πρώτο βιβλίο του Βαλτινού- και τον ευχαριστώ γι’ αυτό. Κρατούσα σημειώσεις για το Μπλε Βαθύ, Σχεδόν Μαύρο σε ένα δελτίο παραγγελίας ταβέρνας της περιοχής που έκανα διακοπές. Τότε του είχα πει ότι δε με είχε συνεπάρει. Έκτοτε το ξαναδιάβασα άλλες δύο φορές.

Ψάχνοντας γύρω από το βιβλίο, βρήκα μία συνέντευξη του Βαλτινού όπου μιλάει για το Μπλε Βαθύ, Σχεδόν Μαύρο στην εκπομπή Περισκόπιο – από το ψηφιακό αρχείο της ΕΡΤ. Κανείς μπορεί να τη δει εδώ.

 

 

 

5 thoughts on “«Γιατί τελικά η γλώσσα τι είναι; Μια σκλαβιά είναι.»

  1. Νομίζω ότι έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον το στοιχείο της προφορικότητας που το χειρίζεται ο συγγραφέας και στο Συναξάρι. Στον «πειραματικό» χαρακτήρα της γραφής του οφείλουμε και το ιδιαίτερο «Στοιχεία για τη δεκαετία του 60» που προβάλλει την σύγκρουση γλώσσας-συγκίνησης και υποβάλλει την μελαγχολία μέσω της γλώσσας των εγγράφων των εφημερίδων κλπ, και των επιστολών όπου και πάλι διαφαίνεται η προφορικότητα της καθημερινής γλώσσας. (αυτά γράφω βιαστικά γιατί είναι πολλά που πρέπει να σχολιάσει κανείς για τον Βαλτινό)

  2. O Θανάσης Βαλτινός είναι, μαζί με τον Η.Χ. Παπαδημητρακόπουλο, οι δύο σημαντικότεροι εν ζωή έλληνες πεζογράφοι. Τα διηγήματα του Βαλτινού (εν γένει οι επιδόσεις του στη μικρή φόρμα) είναι καλύτερα. Το «Μπλε βαθύ…» μάλλον συγκαταλέγεται στις λιγότερο ευτυχείς του προσπάθειες. Διάβασε το «Θα βρείτε τα οστά μου υπό βροχή» ή την «Ορθωκοστά» ή τα «Στοιχεία για τη δεκαετία του ’60». Πεζογραφία με αρχίδια. A propos, όλη η συζήτηση που εκπορεύεται από την Αριστερά για την πορεία του Βαλτινού είναι άκυρη, από την αρχή σε σαθρά θεμέλια. Ο Βαλτινός είναι τεράστιο μέγεθος.

    1. Ευχαριστώ για το σχόλιο.
      Έχει ενδιαφέρον – και είναι ωραίο – το πόσους φανατικούς αναγνώστες έχει ο Βαλτινός, και πώς ο καθένας έχει να προτείνει κάποιο ή κάποια από τα βιβλία του για άλλους λόγους.
      Τα Φτερά Μπεκάτσας τα έχεις διαβάσει;

      1. Το «Φτερα μπεκάτσας» είναι ίσως το αγαπημένο του γράφοντος. Γενικά, δεν αρέσει στον κόσμο. Εγώ σκέφτομαι ότι αν έχει κανείς υπάρξει ζευγάρι με άλλον άνθρωπο, ζευγάρι που καταρρέει, ζευγάρι που δεν τα κατάφερε, στο βιβλίο αυτό βλέπει μια απίστευτα ωμή καταγραφή της κατάρρευσης, της ασυνεννοησίας, του μίσους, της μικρότητας μεταξύ του εν πτώσει ζεύγους. Γενικά, η μικρότητα (η «λάσπη που κουβαλάει ο καθένας» είχε πει σε μια εκδήλωση πέρισι ο Βαλτινός) είναι βασικό θέμα στο έργο του. Αξίζει, αξίζει.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s