«I wrote my first novel because I wanted to read it»

Η Tony Morrison δε χρειάζεται ιδιαίτερες συστάσεις. Στα 80 της χρόνια σήμερα, έχει διατελέσει επικεφαλής ανθρωπιστικών επιστημών του Πανεπιστημίου του Princeton, έχει αρθρώσει ουκ ολίγες φορές πολιτικό λόγο για το ρατσισμό και τα γυναικεία ζητήματα, είναι κάτοχος βραβείων Pulitzer και Nobel λογοτεχνίας, και, κυρίως, έχει γράψει μερικά από τα σπουδαιότερα βιβλία της σύγχρονης αμερικανικής λογοτεχνίας.

Εκτός όλων αυτών των διόλου αμελητέων επιτευγμάτων, η Tony Morrison λέει ότι αγαπάει πολύ την Jane Austen και το Leo Tolstoy, και πως θεωρεί ότι το μεγαλύτερό της επίτευγμα ήταν πως μεγάλωσε τα δύο της παιδιά μόνη της. Εγώ επαυξάνω: η εν λόγω κυρία έχει γράψει κι ένα από τα σημαντικότερα βιβλία των τελευταίων 25 ετών.

Το Beloved ήταν ένα από τα δώρα που πήρα σε μία αποχαιρετιστήρια συγκέντρωση στις 2 Ιουνίου 2004, λίγες μέρες πριν αφήσω το Λονδίνο για να κάνω μία νέα αρχή στην Αθήνα. Πήρα το βιβλίο μαζί μου στην Ελλάδα, το άφησα σε κάποιο ράφι και το ξέχασα τελείως. Το άρχισα έναν ακριβώς χρόνο αργότερα, πάλι καλοκαίρι.

Στην αρχή με ξένισε η πυκνή, λυρική γραφή, με πείσμωσε που είχα άγνωστες λέξεις, με θύμωσε που για περίπου δέκα σελίδες δεν έβγαζα κανένα νόημα. Υπό κανονικές συνθήκες, θα το είχα παρατήσει. Περιέργως επέμεινα.

Αρχικά, είναι η ιστορία. Η Sethe, πρώην σκλάβα στον μετεμφυλιακό αμερικανικό νότο, κατατρέχεται από τη μνήμη της νεκρής της κόρης, της μικρής Beloved (Αγαπημένη). Και ενώ οι συνθήκες θανάτου της Beloved παραμένουν ένα καλοκρυμμένο μυστικό, τη Sethe επισκέπτεται ένα απειλητικά θυμωμένο πνεύμα, ένα πνεύμα που διψά για εκδίκηση. Που αφήνει οργισμένα ίχνη παντού. Οι τύψεις της μητέρας για το θάνατο του παιδιού της, η ανασφάλεια για μία ζωή στο χείλος της εξαθλιωτικής σκλαβιάς, των βιασμών, των φόνων και των ακρωτηριασμών, μαζί με τα μυστικά που στοιχειώνουν κάθε οικογένεια αλλά που μόνο σε λίγες από αυτές χτυπάνε μία μέρα την πόρτα ενσαρκωμένα στο πρόσωπο ενός νεκρού παιδιού.

Το βιβλίο είναι αριστοτεχνικά σχεδιασμένο από όλες τις απόψεις: η γλώσσα είναι καθηλωτική, η πλοκή πυκνή, με στοιχεία μοντερνισμού και μαγικού ρεαλισμού, με χρήση αλληγορίας, προφορικής παράδοσης, συλλογικής κι ατομικής μνήμης – το Beloved είναι ένα βιβλίο-κραυγή για αυτοδιάθεση κι ελευθερία, μία παραβολή για την αυτοθυσία και το αβάσταχτο τίμημα που τη βαραίνει.

Το 1987 το Beloved έχασε το National Book Award από το The Counterlife του Philip Roth. Η απόφαση αυτή ξεσήκωσε πλήθος αντιδράσεων: 48 συγγραφείς εξέφρασαν τη δυσαρέσκειά τους συνυπογράφοντας μία ανακοίνωση στο Times Books Review. Λίγους μήνες αργότερα το βιβλίο κέρδισε το βραβείο Pulitzer ενώ πέντε χρόνια αργότερα η Morrison ταξίδεψε στη Στοκχόλμη για να παραλάβει το Nobel Λογοτεχνίας.

Η Morrison, η οποία το 1997 προκάλεσε την κοινή γνώμη αποκαλώντας τον Bill Clinton «τον πρώτο μαύρο Πρόεδρο των Η.Π.Α.» («Ο Clinton εμφανίζει σχεδόν κάθε δείγμα μαυρίλας», είπε «Είναι ένα αγόρι από το Αρκάνσας, παιδί μονογονεϊκής οικογένειας, γεννήθηκε φτωχός, προέρχεται από την εργατική τάξη, παίζει σαξόφωνο, και του αρέσουν τα McDonald’s και το junk food»), δεν κρύβει τη δυσαρέσκειά της για την αντίληψη που επικρατεί ως προς τη Μαύρη Λογοτεχνία. «Η Μαύρη Λογοτεχνία διδάσκεται ως κοινωνιολογία και ανοχή, όχι ως μία σοβαρή καλλιτεχνική έκφραση».

Εκτός από το βιβλίο, το οποίο είναι ένα πραγματικό επίτευγμα, όταν σκέφτομαι την Tony Morrison μου έρχεται στο νου και κάτι ακόμα που είχε πει σε μία από τις πάμπολλες συνεντεύξεις της: «Με πόσους τρόπους μπορεί κανείς να περιγράψει τον ουρανό και το φεγγάρι; Μετά τη Sylvia Plath, τι άλλο μένει να πεις;»

Υ.Γ.1: Το Beloved έγινε ταινία το 1998 και απέσπασε μάλλον επικριτικά σχόλια, ίσως γιατί την ηρωίδα ενσαρκώνει η Oprah Winfrey. Δεν την έχω δει, και νομίζω δε θέλω κιόλας.

Υ.Γ.2: Χριστίνα, με 7 χρόνια καθυστέρηση, ευχαριστώ ειλικρινά για το βιβλίο. Και χρόνια πολλά για τα χτεσυνά σου γενέθλια.

5 thoughts on “«I wrote my first novel because I wanted to read it»

    1. Γιάννη καλημέρα,
      Το βιβλίο κυκλοφόρησε στα Ελληνικά για πρώτη φορά το 1989 με τον τίτλο «Αγαπημένη» από τις εκδόσεις Νεφέλη. Ίσως κυκλοφορεί ακόμα – σε αυτή την περίπτωση να το διαβάσεις οπωσδήποτε.

  1. μόλις συνειδητοποίησα πως παρόλο που αγαπώ το μπλογκ σου και απολαμβάνω αλλά και ταυτίζομαι με σχεδόν όλα σου τα ποστς, δεν έχω αφήσει μάλλον ποτέ σχόλιο εδώ….ας όψεται ο google reader!! κυρίως αυτό ήθελα να πω αλλά και ότι η Αγαπημένη με είχα πραγματικά συγκλονίσει και μάλιστα το διάβασα στα ελληνικά και με άφησε με την εντύπωση ότι η μετάφραση είναι πολύ καλή! έπειτα διάβασα και το Love στ’αγγλικά και όντως με δυσκόλεψε λίγο στην αρχή αλλά τελικά άξιζε τον κόπο! πλέον είναι αγαπημένη μου η Tony Morrison! αυτά και πάλι μπράβο για τα όμορφα ποστς που μας χαρίζεις!

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s