‘You look like Red Riding-Hood’s grandmother. Do you want to eat me up?’

Είναι γύρω στα 35. Μόνη στη ζωή. Ζει σε μία τακτοποιημένη ανώνυμη πόλη του Βορρά (τη Φρανκφούρτη; την Κοπεγχάγη;). Έχει μια καλή, νοικοκυρεμένη δουλειά και ένα εξίσου αποστειρωμένο σπίτι.

Μια ωραία μέρα η Lise αποφασίζει να τα αλλάξει όλα. Κλείνει τους λογαριασμούς της, συγυρίζει το σπίτι, παραδίδει τα κλειδιά. Αγοράζει ένα πολύχρωμο, φανταχτερό φόρεμα. Να μην περνάει απαρατήρητη. Να είναι σίγουρη ότι όποιος τη δει δε θα την ξεχάσει. Και ξεκινάει μόνη για ένα ταξίδι σε μία καθόλου τακτοποιημένη πόλη του Νότου (τη Νάπολη; την Αθήνα;). Ένα ταξίδι χωρίς επιστροφή.  Ένα ταξίδι όπως το θέλει εκείνη. Εκείνη κάθεται πια στη θέση του οδηγού.

Η Muriel Spark έγραψε το The Driver’s Seat to 1970. Τότε χαρακτηρίστηκε από τους κριτικούς ως ένα «μεταφυσικό θρίλερ». Για μένα ούτε «μεταφυσικό» ήταν ούτε ακριβώς «θρίλερ». Πράγματι, το τέλος της Lise προοικονομείται ουκ ολίγες φορές στο βιβλίο: «Δεν είναι ούτε όμορφη ούτε άσχημη. Η μύτη της είναι κοντή και πλατύτερη από όσο θα φαίνεται αργότερα, είτε στο σκίτσο της εγκληματολογικής αναπαράστασης, είτε στις φωτογραφίες που θα δημοσιευτούν στις εφημερίδες σε τέσσερις γλώσσες». Πράγματι, επίσης, η Spark δε μας αφήνει για πολύ σε αγωνία: «Θα τη βρούνε αύριο το πρωί νεκρή από πολλαπλές μαχαιριές, με τους καρπούς της δεμένους με ένα μεταξωτό μαντήλι και τους αστραγάλους της δεμένους με μια αντρική γραβάτα, στο πάτωμα μιας άδειας βίλας, στο πάρκο μιας ξένης πόλης, στην οποία τώρα ταξιδεύει με την πτήση που μόλις τώρα επιβιβάζεται στην Πύλη 14». Ποιος θα κάνει το φόνο; Ποιος από όλους τους άντρες που θα συναντήσει η Lise θα την οδηγήσει στο φρικτό της τέλος;

Το τέλος του βιβλίου δεν το περίμενα. Είχα 10 σελίδες, 30 νούμερα μπροστά μου στο ταχυδρομείο, και κατάφερα να χάσω τη σειρά μου διαβάζοντας και ξαναδιαβάζοντάς το. Παρακολουθώντας τη Lise να βαδίζει με μία λογοτεχνικά μαθηματική ακρίβεια στο φόνο της, και τη Spark να χρησιμοποιεί μια αμείλικτα λιτή γλώσσα που αντανακλά εκκωφαντικά την απομόνωση της ηρωίδας της, την εκκεντρικότητά της, αλλά και τη στυγνή αποφασιστικότητα με την οποία καθορίζει το τέλος της. Το εκούσιο τέλος της. Το ακούσιο τέλος της. Και τα δύο.

Το βιβλίο είναι και μία σύντομη, μόλις 128 σελίδες, αλλά πολύ βαθιά βουτιά στο βυθό της γυναικείας ψυχολογίας. Μια ακριβής άσκηση στη μοναξιά, το επαγγελματικό και προσωπικό αδιέξοδο, την καταπίεση ενός ασφυκτικά άψογου περιβάλλοντος:

«Και το ύφασμα δε λεκιάζει!», λέει η πωλήτρια.

«Δε λεκιάζει;»

«Είναι ένα νέο υλικό, ειδικά επεξεργασμένο. Δε μένουν καθόλου σημάδια. Ας πούμε, αν σας πέσει λίγο παγωτό ή μια στάλα καφές εδώ μπροστά, δε θα μείνει κανένας λεκές».

Η πελάτισσα, νέα γυναίκα, ξαφνικά αρχίζει να σκίζει με μανία τα κουμπιά στο λαιμό, κατεβάζοντας το φερμουάρ του φορέματος. Λέει, «Βγάλτε αυτό το πράγμα από πάνω μου! Βγάλτε το αμέσως!»

Όταν έγραφε το βιβλίο, η Spark, στην ίδια περίπου ηλικία με την ηρωίδα της, αντιμετώπιζε, λέει, μια παρόμοια κρίση. Χώρισε, έπαθε νευρικό κλονισμό, αναθεώρησε τις θρησκευτικές της πεποιθήσεις, και, από πάμφτωχη και άγνωστη ποιήτρια, έγινε μία από τις σπουδαιότερες πεζογράφους της εποχής της. Δε νομίζω καν ότι είναι τυχαία η επιλογή της βόρειας πόλης από την οποία η Lise θέλησε να δραπετεύσει, ούτε η πόλη του Νότου στην οποία καταλήγει. Η ίδια η Spark γεννήθηκε στο Εδιμβούργο και πέθανε στη Φλωρεντία.

Το The Driver’s Seat ήταν υποψήφιο για το Lost Man Booker Prize, μια «πράξη λογοτεχνικής επανόρθωσης», όπως έγραψαν οι New York Times τον Απρίλιο που μας πέρασε. Δεν το πήρε ούτε αυτή τη φορά. Καθόλου δεν πειράζει.

Υ.Γ. Το The Driver’s Seat γυρίστηκε ταινία το 1974. Την «ούτε όμορφη ούτε άσχημη Lise με την κοντή και πλατιά μύτη» κάνει η Elizabeth Taylor. Ένα μικρό ρόλο έχει και ο Andy Warhol. Αν αυτό δεν είναι cult, τότε δεν ξέρω τι είναι:

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s